Home Classic Tourist Bedrijven    
De Zestendelen van Brugge | Regiobrugge.be Tourist
De Zestendelen van Brugge

De Zestendelen van Brugge Reeds in de 13de eeuw en nog voor de huidige vesten werden uitgegraven, werd het grondgebied van de stad Brugge ingedeeld in 6 wijken, toen nog in Latijnse bronnen "officia" en in Nederlandstalige bronnen "ambachten" genoemd. Het woord ambacht slaat hier op een geografisch gebied en niet op een beroep of beroepsvereniging. In een onvolledig bewaarde oorkonde uit de 13de eeuw worden deze wijken aangeduid als:

  • Burgambacht
  • Kuipersambacht
  • Noordambacht
  • Oude-Burgambacht
  • Steenstraatambacht
  • Vlamingambacht

De stadsrekening uit 1302 duidt ze aan als:

  • Burg
  • Carmers
  • Sint-Jacobs
  • Sint-Jans
  • Sint-Salvators
  • Vlaming

In de rekening uit 1303 worden er zeven vermeld in plaats van zes:

  • Burg
  • Onze-Lieve-Vrouw
  • Sint-Jacobs
  • Sint-Salvators
  • Sint-Niklaas
  • Sint-Walburga

Vanaf 1316 tot op het einde van het Ancien Régime krijgen we vaste benamingen en meestal ook volgende vaste volgorde:

  • Carmers
  • Onze-Lieve-Vrouw
  • Sint-Donaas
  • Sint-Jacobs
  • Sint-Jans
  • Sint-Niklaas

De zestendelen of het oud kadaster van Brugge

In de registers van de Zestendelen werd vanaf 1580 per huis alle informatie opgetekend over de opeenvolgende eigenaars en de hypotheken die op elk huis rustten. Deze registers werden bijgehouden tot het eind van de 18de eeuw. Ze vormen het oud kadaster van Brugge, een unieke bron voor het Brugs historisch huizenonderzoek.

In 1790 bij de invoering van de huisnummers werden de namen vervangen door de hoofdletters A tot en met F. Enkele jaren later, bij het aanleggen van het huidig kadaster werd de indeling behouden en werden deze letters gebruikt om de kadastrale secties aan te duiden.

Sedert 1334 werd de benaming "ambacht" vervangen door "zestendeel". De grenzen van de zestendelen volgen de aslijnen van straten die allemaal vertrekken op of nabij de markt uitstralen naar de vesten toe.

Het Sint-Janszestendeel wordt, komend van de Kruispoort, begrensd door de aslijnen van de Langestraat, Hoogstraat, mallebergplaats, Philipstockstraat, Cordoeanierstraat, Ieperstraat, Kraanplein, Kraanrei, Jan van Eyckplein, Spinolarei en Carmersstraat waar het eindigt aan de veste. Het dankt zijn naam aan de nu verdwenen Sint-Janskapel op het gelijknamig plein.

De grens van het Sint-Donaaszestendeel, komend vanaf de kruispoort, volgt de assen van de Langestraat, Hoogstraat, Mallebergplaats en Philipstockstraat en loopt verder langs de oostkant van de Markt (met het provinciaal Hof), de wollestraat, Eekhoutstraat, Garenmarkt, Nieuwe Gentweg en Gentpoortstraat om te eindigen aan de Gentpoort. De naamgeving komt van de verdwenen Sint-Donaaskerk op de Burg waar nu het paviljoen van Toyo Ito staat (of oneerbiedig; de carwash van de gouverneur).

De Zestendeelen van Brugge Voor het Onze-Lieve-Vrouwzestendeel loopt de grens vertrekkend aan de Bouveriepoort langs de Bouveriestraat over 't Zand naar de Steenstraat, Markt (kant van Belfort) naar de Wollestraat, Eekhoutstraat, Garenmarkt, Nieuwe Gentweg en Gentpoortstraat om te eindigen aan de Gentpoort. De onze-Lieve-Vrouwekerk heeft aan dit zestendeel haar naam gegeven.

Het Sint-Jacobszestendeel wordt begrensd door een lijn die vertrekt aan de Ezelpoort, langs de Ezelstraat en Sint-Jacobsstraat de markt bereikt en via de Steenstraat, 't zand en de Boeveriestraat tot aan de Boeveriepoort doorloopt. De naamgeving komt uiteraard van de Sint-Jacobskerk.

De begrenzing van het Sint-Niklaaszestendeel begint terug aan de Ezelpoort en komt langs de Ezelstraat en Sint-Jacobsstraat aan de Markt waar zij langsheen de aan de overkant van Het Belfort gelegen huizen verder gaat naar de Vlamingstraat, de Augustijnenrei, Spaanse loskaai, Gouden Handrei en Langerei tot aan de Dampoort. De benaming is minder evident maar vermoedelijk verwijst ze naar de Koolkerkepoort of Sint-Niklaaspoort die deel uitmaakte van het dampoortcomplex. De naam kan niet voorkomen van de Sint-Niklaasstraat want die ligt in het Onze-Lieve-Vrouwzestendeel en heeft haar huidige naam pas gekregen na de oprichting van een Sint-Niklaasgodshuis in 1394, dat is dus na het ontstaan van de zestendelen.

De grens van het Carmerszestendeel tenslotte komt van de Dampoort en loopt langsheen de Langerei, Gouden Handrei, Augustijnenrei, Vlamingstraat, Philipstockstraat, Cordoeaniersstraat, Ieperstraat, Kraanplein, Kraanrei, Kraanrei, Sint-Jansplein, Spiegelrei, Carmersstraat en loopt tot aan de veste. Dit zestendeel dankt zijn naam aan het verdwenen Karmelietenklooster in de Carmersstraat.

Deze indeling werd gemaakt om administratieve en financiële redenen en ook vanuit het oogpunt van ordehandhaving en verdediging. Over deze zestendelen werden 4 gouverneurs aangesteld, voor het leven benoemd en belast met het toezicht op de financiële verrichtingen. Eën onder hen werd aangeduid als ontvanger en werd bijgestaan door een klerk. Aan het hoofd van elk zestendeel stond een hoofdman die jaarlijks herkiesbaar werd. De functie van een hoofdman is leider van de wijk die de gewapende militie aanvoert. Elke hoofdman moest zijn eigen zestendeel bewonen maar hij had een hoofdkwartier op de Markt waarvan de huur betaald werd door de stad. De hoofdmannen zijn waarschijnlijk benoemd door het stadsbestuur maar er zijn daar geen gegevens van.

Elk zestendeel had zijn eigen banier en wapenschild. Deze indeling in stadswijken bewees niet alleen haar nut in verband met wapenfeiten, maar ook op het administratief en financieel vlak. De zestendelen vormden de grondslag voor het opmaken van bestanden in verband met het heffen van belastingen van allerlei aard. Enkele van die gegevens zijn bewaard.

Brugge en zijn wijken nu

Jeruzalemkerk
Brugge-Centrum kent ook vandaag nog een aantal wijken of kwartieren, maar deze hebben geen apart statuut. Ze hebben hun oorsprong en ontstaan te danken uit het verleden. De lokale buurtcomité's organiseren zelf eigen wijk- of buurtfeesten. Die wijken hebben vaak ook een eigen parochiekerk. Voorbeelden van die wijken of kwartieren:

- Sint-Gillis: Comité de Sint-Gillisvrienden; wijk rond de Annuntiatenstraat en Bidderstraat, Sint-Clarastraat (ooit de rosse buurt van Brugge genoemd)
- Sint-Anna: parochie van Guido Gezelle, Ten noorden van het stadscentrum met onder andere het kantkloscentrum, de jeruzalemkerk en het museum van de Sint-Sebastiaansgilde. www.annabil.be (Sint-Anna en 't Bilkske)
- Sint-Jacob: parochie sinds 1240
- Stubbekwartier: www.stubbekwartier.be
- Kristus-Koning
- Langestraat en Hoogstraat: www.langestraathoogstraat.be

Namen van wijken die in de loop van m'n zoektocht vernoemd werden: Carmers, Spaans kwartier, de Coupure (comité vriendenkring de coupure), Engelse handelswijk, Crommenwal, Sint-Walburgakwartier parochie in 1239, 't Meulentje/Sint-Pietersmolenwijk(?)... De straten aan de veste en carmerstraat wordt nu de verloren hoek genoemd en ook daar worden wijkfeesten gehouden. (feestcomité de verloren hoek)

Bronnen

  • Ruben De ville infodienst Stad Brugge
  • Kontaktblad gidsenbond 01/1996 geraadpleegd in het Tolhuis (Provinciaal bibliotheek)

(NMH)